Το έμφυλο αποτύπωμα της επιχειρηματικότητας: Δεδομένα, ανισότητες και προοπτικές

Παρά την αυξανόμενη συμμετοχή των γυναικών στο «επιχειρείν», η επιχειρηματικότητα εξακολουθεί να μην είναι ουδέτερη ως προς το φύλο σύμφωνα με τη νεότερη μελέτη του ΙΝΕ ΓΣΕΒΕΕ με αντικείμενο το έμφυλο αποτύπωμα στην επιχειρηματικότητα.

Έμφυλα χάσματα στην πρόσβαση στη χρηματοδότηση, την τεχνολογία, τα δίκτυα και τις ευκαιρίες ανάπτυξης επηρεάζουν τόσο την έκταση, όσο και την ποιότητα της γυναικείας επιχειρηματικής δραστηριότητας, αναφέρει η μελέτη.

Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι σύνθετη: Ενώ οι γυναίκες εμφανίζουν συχνά ισχυρές επιδόσεις στη διοίκηση επιχειρήσεων, η συμμετοχή τους στην ίδρυση και ιδιοκτησία επιχειρήσεων παραμένει περιορισμένη και συγκεντρώνεται κυρίως σε μικρές επιχειρήσεις και λιγότερο δυναμικούς κλάδους.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι μόνο πόσες γυναίκες επιχειρούν, αλλά σε ποιο επιχειρηματικό οικοσύστημα, με ποιους όρους και με ποιες προοπτικές.

Η εικόνα στην Ευρώπη

Παρά το γεγονός ότι οι γυναίκες αποτελούν την πλειονότητα του πληθυσμού της Ε.Ε. (52%), αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1/3 του συνόλου των επιχειρηματιών στην Ευρώπη, με μόλις 34% περίπου του συνόλου των αυτοαπασχολούμενων και περίπου 30% των startup founders, ενώ και ο δείκτης γυναικείας επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Ευρώπη (5,7%) είναι περίπου ο μισός από τον παγκόσμιο μέσο όρο (11%).

Ως αποτέλεσμα των προαναφερόμενων, ο OECD μιλά για το φαινόμενο των λεγόμενων “missing entrepreneurs”2, αναδεικνύοντας ότι περίπου 73% του ανεκμετάλλευτου επιχειρηματικού δυναμικού στην ΕΕ αφορά γυναίκες, ενώ αξιοσημείωτο, επίσης, στοιχείο αποτελεί το ότι αν οι γυναίκες επιχειρούσαν με τον ίδιο ρυθμό με τους άνδρες, το ΑΕΠ της ΕΕ θα μπορούσε να ενισχυθεί σημαντικά έως το 2040.

Η χρηματοδοτική στρέβλωση

Η μεγαλύτερη στρέβλωση αφορά το λεγόμενο έμφυλο χρηματοδοτικό χάσμα, δηλαδή την ανισορροπία ως προς την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, τον τραπεζικό δανεισμό και τα επενδυτικά δίκτυα. Ενδεικτικό της κατάστασης αποτελεί το γεγονός ότι, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), οι εταιρίες τεχνολογίας που υποστηρίζονται από επιχειρηματικά κεφάλαια (venture capitals) με ιδρυτικές ομάδες μόνο άνδρες εξασφαλίζουν το 93% του επιχειρηματικού κεφαλαίου στην ΕΕ, ενώ όλες οι γυναικείες ομάδες εξασφαλίζουν μόνο το 2%.

Η αυξημένη δυσκολία εξεύρεσης κεφαλαίων, που προαναφέρθηκε, σχετίζεται έντονα, μεταξύ άλλων, με ισχυρούς κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες, όπως οι στερεοτυπικές αντιλήψεις των χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Η κατάσταση δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο, ενισχύοντας και τη δυσπιστία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, με την εξίσου στερεοτυπική συγκέντρωση των γυναικών επιχειρηματιών σε κλάδους με περιορισμένο εύρος ανάπτυξης και χαμηλότερη κερδοφορία.

Η πλειονότητα των γυναικείων επιχειρήσεων λειτουργεί στον τομέα των υπηρεσιών, του λιανικού εμπορίου, της εστίασης και του τουρισμού, κλάδοι που συχνά χαρακτηρίζονται από χαμηλότερα περιθώρια κέρδους και υψηλότερο ανταγωνισμό, ενώ θεωρούνται πιο ευάλωτοι σε οικονομικές κρίσεις και συχνά προσφέρουν χαμηλότερη προστιθέμενη αξία.

Γίνονται βήματα βελτίωσης

Σε διεθνές επίπεδο, η εικόνα δείχνει ότι οι επιχειρήσεις που ανήκουν σε γυναίκες αυξάνονται με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με αυτές των ανδρών. Ιδιαίτερα, το 2024 καταγράφηκε ρεκόρ ίδρυσης επιχειρήσεων από γυναίκες, έχοντας ιδρύσει το 49% όλων των νέων επιχειρήσεων, με την αξιοσημείωτη αύξηση του 69% σε σχέση με το 2019.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την Έκθεση Γυναικείας Επιχειρηματικότητας 2023/24 του Global Entrepreneurship Monitor (GEM)1, η συμμετοχή των γυναικών τόσο στη νεοφυή επιχειρηματικότητα, όσο και στην ιδιοκτησία καθιερωμένων επιχειρήσεων ακολουθεί σταθερά ανοδική πορεία τα τελευταία 25 χρόνια:

Η early-stage γυναικεία επιχειρηματικότητα αυξήθηκε από 6,1% (2001–2005) σε 10,4% (2021–2023), ενώ το 2023, 1 στις 10 γυναίκες ξεκίνησε νέα επιχείρηση (έναντι 1 στους 8 άνδρες). Σε ορισμένες χώρες, μάλιστα, όπως για παράδειγμα στη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και την Ουγγαρία, τα ποσοστά έναρξης επιχειρήσεων από γυναίκες υπερδιπλασιάστηκαν μέσα σε δύο δεκαετίες.

Σημαντικό είναι, επίσης, να αναφερθεί ότι και οι επιχειρηματικές αντιλήψεις των γυναικών έχουν βελτιωθεί θεαματικά, με αύξηση 79% στην αντίληψη επιχειρηματικών ευκαιριών και 27% στην αυτοπεποίθηση των δεξιοτήτων έναρξης επιχείρησης.