Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα φάση ενίσχυσης της αμυντικής της πολιτικής, καθώς η αυξημένη ζήτηση και οι γεωπολιτικές πιέσεις οδηγούν σε ένα δεύτερο πρόγραμμα χρηματοδότησης στο πλαίσιο της «Λευκής Βίβλου». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός δεύτερου χρηματοδοτικού πακέτου στο πλαίσιο του προγράμματος SAFE.
Η πιθανότητα ενός «SAFE II » προκύπτει μετά την ισχυρή ζήτηση που καταγράφηκε στην πρώτη έκδοση, σε μια περίοδο αυξανόμενης γεωπολιτικής αβεβαιότητας για την Ευρώπη.
Το ζήτημα του SAFE βρέθηκε στο επίκεντρο και των επαφών του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια στη Σόφια, ο οποίος συζήτησε με τον Βούλγαρο ομόλογό του την ενίσχυση της συνεργασίας των δύο χωρών στο πλαίσιο του μηχανισμού. Στο τραπέζι τέθηκε, μεταξύ άλλων, και η πιθανότητα προμήθειας από τη Σόφια του ελληνικού συστήματος anti-drone «Κένταυρος». Επίσης, έχει εκδηλωθεί ενδιαφέρον και από την κυπριακή κυβέρνηση για την προμήθεια 4 συστημάτων μέσω του προγράμματος SAFE.
Ο Νίκος Δένδιας αναφέρθηκε στην ανάγκη μεταρρύθμισης του κανονισμού ενόψει μιας πιθανής δεύτερης φάσης, επισημαίνοντας ότι «χρειάζεται προσαρμογή εν όψει του SAFE II».
Υπενθυμίζεται πώς κατά καιρούς, έχει εκφράσει έντονη αντίθεση στη συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα, όσο όπως υποστηρίζει συνεχίζονται οι παράνομες ενέργειες και η προκλητική στάση της Άγκυρας.
Η ελληνική πλευρά επιχείρησε από την πρώτη στιγμή, η Κομισιόν να δεσμευτεί πώς για τις συμφωνίες θα ισχύει το άρθρο 212 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βάσει του οποίου «οι συμφωνίες οικονομικού, χρηματοδοτικού και τεχνικού περιεχομένου της Ένωσης με τους υποψήφιους εταίρους αποφασίζονται με ομοφωνία».
Σε σχέση με τη συμμετοχή υποψήφιας χώρας, σε προγράμματα ή κοινοπραξίες με ευρωπαϊκές εταιρείες προκειμένου να λάβουν χρηματοδότηση, απαιτείται όπως ορίζει το άρθρο 17 του Κανονισμού «υπογραφή διμερούς συμφωνίας ΕΕ – Τουρκίας». Συνεπώς, απαιτείται ομοφωνία για κάθε συμφωνία οικονομικής, εμπορικής, ή άλλης φύσης της ΕΕ με τις υποψήφιες χώρες βάσει του άρθρου 212 σε συνδυασμό με το άρθρο 218 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ.
H «SAFE» ώρα της Ευρώπης
Ο Κανονισμός SAFE (Security Action For Europe) εγκρίθηκε από την Κομισιόν στις 29/5/2025. Θεωρείται ο πρώτος «πυλώνας» 150δις ευρώ (με το σύνολο της προνομιακής δανειοδότησης να στοχεύει τα 800δις) του Σχεδίου επανεξοπλισμού ReARM Europe – Readiness 2030.
Έχει διάρκεια 4 ετών, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν «επείγουσες και μεγάλες» αμυντικές τεχνολογικές και βιομηχανικές επενδύσεις (EDTIB).
Στις επιλέξιμες δαπάνες συμπεριλαμβάνονται πυρομαχικά, πύραυλοι, οχήματα, συστήματα ΑΙ, αεροδιαστημικής άμυνας, drones, αερομεταφορές, C4I, κυβερνοασφάλεια.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες που έχει επικαλεστεί το Reuters από αξιωματούχους της ΕΕ, οι αιτήσεις για χρηματοδότηση έφτασαν περίπου τα 190 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας σημαντικά τον διαθέσιμο προϋπολογισμό.
Παρότι η συζήτηση για ένα πρόγραμμα SAFE II βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, καταδεικνύεται το εύρος των αναγκών της Ευρώπης για αμυντικές επενδύσεις, σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.
Στο πλαίσιο της πρώτης φάσης του SAFE, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που έχει δώσει στη δημοσιότητα, έχει εγκρίνει δάνεια ύψους 787,7 εκατ. ευρώ για την Ελλάδα. Το μεγαλύτερο ποσό έχει η Πολωνία με 43,73 δισ. ευρώ, ενώ ακολουθούν η Ρουμανία με 16,7 δισ. ευρώ και η Ιταλία με 14,9 δισ. ευρώ .
Η συζήτηση για το SAFE ΙΙ εντάσσεται στη συνολική προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία στον τομέα της άμυνας. Εάν τελικά προχωρήσει η δεύτερη έκδοση του προγράμματος, ειδικοί εκτιμούν πώς θα αποτελέσει ένα ακόμη βήμα προς τη δημιουργία μιας πιο συντονισμένης και ισχυρής ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής.
