Εγκλωβισμένες στα Στενά του Ορμούζ ΗΠΑ και Ιράν – Ορατός ο κίνδυνος μιας παγκόσμιας ύφεσης

Στην πραγματικότητα και οι δύο χώρες οι οποίες έχουν επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό στα Στενά είναι εγκλωβισμένες σε μία διαφορετική μάχη για τον έλεγχο των Στενών και μαζί τους και ολόκληρος ο πλανήτης καθώς το κλείσιμο της σημαντικής αυτής ναυτικής οδού επηρεάζει όλη την παγκόσμια οικονομία.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι απομακρύνεται και ο κίνδυνος μιας νέας ανάφλεξης αν η μία ή και οι δύο πλευρές θεωρήσει ότι η εκεχειρία που παραμένει σε ισχύ δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους.

«Αυτή η εκεχειρία είναι εγγενώς ασταθής», δήλωσε ο Αλί Βαέζ, διευθυντής του έργου για το Ιράν στην International Crisis Group. «Στη θάλασσα, ούτε η Ουάσινγκτον ούτε η Τεχεράνη αποκλιμακώνουν την ένταση, αλλά δοκιμάζουν τα όρια του καταναγκασμού. Όσο ο διπλός αποκλεισμός παραμένει σε ισχύ, κάθε απαγόρευση, προειδοποιητική βολή ή κατάσχεση πλοίου γίνεται πιθανό έναυσμα για επιτροφή στις εχθροπραξίες».

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η εκεχειρία που συμφωνήθηκε στις 7 Απριλίου θα παραμείνει σε ισχύ επ’ αόριστον, ενώ η Ουάσινγκτον περιμένει από το Ιράν να υποβάλει μια νέα ειρηνευτική πρόταση, αν και η Τεχεράνη λέει ότι δεν σχεδιάζει να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις άμεσα.

Η υπεύθυνη Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι ο πρόεδρος «δεν έχει ορίσει συγκεκριμένη προθεσμία για να λάβει μια ιρανική πρόταση» αλλά αυτό μπορεί να αλλάξει.

Διπλός ναυτικός αποκλεισμός

Οι ΗΠΑ διατηρούν τον ναυτικό αποκλεισμό στα πλοία με αφετηρία και προορισμό τα λιμάνια του Ιράν για να κλιμακώσουν την πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία, σε μια κίνηση που ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, χαρακτήρισε παραβίαση της εκεχειρίας. Από την πλευρά του ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε σε ανάρτησή του ότι ενώ η Τεχεράνη χαιρετίζει τις συνομιλίες, «ο αποκλεισμός και οι απειλές είναι τα κύρια εμπόδια» στη διπλωματία.

Ταυτόχρονα, το Ιράν διατηρεί το δικό του αποκλεισμό με πλοία που προσπαθούν να περάσουν τα Στενά να γίνονται στόχος και άνδρες του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης να προχωρούν στην κατάληψή τους.

Μάλιστα η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν θα ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ – τα οποία ουσιαστικά έχουν κλείσει από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου – ούτε θα συμμετάσχει σε ειρηνευτικές συνομιλίες μέχρι να τερματιστεί ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ.

Παράλληλα η ιρανική διαπραγματευτική ομάδα έχει σκληρύνει τον τόνο της από τότε που αποφάσισε την τελευταία στιγμή να μην μεταβεί στο Πακιστάν για το δεύτερο γύρο των συνομιλιών, δεσμευόμενη να μην επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μέχρι να αρθεί ο αποκλεισμός.

«Η διπλωματία είναι ένα εργαλείο για την εξασφάλιση των εθνικών συμφερόντων και της ασφάλειας», χαρακτηριστικά ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ.

Παγκόσμια ανησυχία

Στο μεταξύ το πετρέλαιο κινείται ανοδικά λόγω της αυξανόμενης αβεβαιότητας ενώ η τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ είναι η υψηλότερη για σχεδόν τέσσερα χρόνια, μία αρνητική εξέλιξη για τον Τραμπ που δέχεται πιέσεις για την επίλυση της σύγκρουσης.

Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη καμία ένδειξη ότι τα Στενά θα ανοίξουν ξανά σύντομα για μεταφορές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, αυξάνοντας την πιθανότητα ελλείψεων εφοδιασμού και μιας παγκόσμιας πληθωριστικής κρίσης. Υπενθυμίζεται ότι περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG μεταφερόταν μέσω της πλωτής οδού πριν από τον πόλεμο, καθώς και οι προμήθειες βασικών προϊόντων για λιπάσματα και άλλα γεωργικά προϊόντα.

Η παρατεταμένη αστάθεια έχει αυξήσει τον κίνδυνο ενός εφιαλτικού οικονομικού σεναρίου, στο οποίο τα Στενά παραμένουν ουσιαστικά κλειστά για τους επόμενους μήνες, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις και επιδεινώνοντας την παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση.

«Καθώς προχωρούν τα πράγματα, θα μπορούσαμε να δούμε τις τιμές του πετρελαίου να ανεβαίνουν και ορισμένους στασιμοπληθωριστικούς κινδύνους να αυξάνονται, επομένως αυτό θα επιβαρύνει τους καταναλωτές», δήλωσε η Ρέιτσελ Ζιέμπα, συνεργάτιδα στο Κέντρο για μια Νέα Αμερικανική Ασφάλεια, ένα think tank με έδρα την Ουάσινγκτον.

Περισσότερα από 10 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου την ημέρα – περίπου το 10% της παγκόσμιας παραγωγής – διέρχονται από το Ορμούζ. Το αυξανόμενο κόστος αναγκάζει ήδη τις βιομηχανίες να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας, μια διαδικασία γνωστή ως «καταστροφής» της ζήτησης, όπου οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές αναγκάζονται να μειώσουν την κατανάλωση για να εξισορροπήσουν το τεράστιο έλλειμμα προσφοράς.

«Θα υπάρξει περισσότερη «καταστροφή» της ζήτησης παρά αύξηση της προσφοράς», δήλωσε η Ζιέμπα. «Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία» τονίζει.

Καμπανάκι από το ΔΝΤ

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο με τη σειρά του προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι σε ένα σοβαρό σενάριο —όπου η σύγκρουση συνεχίζεται για μήνες και διατηρεί τις τιμές του πετρελαίου υψηλές— η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη θα μπορούσε να μειωθεί στο 2% το 2026, ένα ποσοστό που παρατηρείται μόνο σε περιόδους βαθειάς παγκόσμιας ύφεσης.

Η σύγκρουση έχει ήδη αποδειχθεί πιο μεγάλη για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας από την πετρελαϊκή κρίση του 1973 με τις επιπτώσεις να εκτείνονται πολύ πέρα ​​από το αργό πετρέλαιο.

Οι αλυσίδες εφοδιασμού δέχονται ισχυρά πλήγματα βάζοντας σε κίνδυνο την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Οι τιμές του αλουμινίου βρίσκονται κοντά στο υψηλό τετραετίας που επιτεύχθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα εν μέσω κλεισίματος χυτηρίων στον Κόλπο που σχετίζονται με τον πόλεμο, τα οποία αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% της παγκόσμιας προσφοράς.

Αναλυτές της Rabobank έγραψαν σε σημείωμα προς τους πελάτες την Τετάρτη ότι εάν το κλείσιμο του Ορμούζ συνεχιστεί, «κρίσιμη ενέργεια και αγαθά δεν πρόκειται να ρέουν, με συνεχώς αυξανόμενη οικονομική ζημία».

Οι ΗΠΑ, ενισχυμένες από τη μεγάλη εγχώρια ενεργειακή βιομηχανία τους και την ακμάζουσα ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, είναι σε θέση να αντέξουν την καταιγίδα. Αλλά δεν είναι άτρωτες εάν η κρίση συνεχιστεί. Ο πληθωρισμός ήδη αυξάνεται λόγω του αυξανόμενου κόστους των βασικών προϊόντων.

Χαμένοι Ασία και Ευρώπη

Ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών θα έπληττε περισσότερο την Ασία. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ, περισσότερο από το 80% του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που διέρχεται από το σημείο συμφόρησης κατευθύνθηκε στις ασιατικές αγορές το 2024.

Ο αντίκτυπος είναι ήδη αισθητός σε μεγάλους κόμβους παραγωγής, αναγκάζοντας ορισμένα εργοστάσια να μειώσουν την παραγωγή και τα βενζινάδικα στη Σρι Λάνκα και τη Μιανμάρ να μειώσουν τα καύσιμα.

Σημαντικές είναι οι επιπτώσεις και για την Ευρώπη. Πολλές χώρες της Ε.Ε εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο (περίπου το 58% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας) και μεγάλο μέρος αυτής της προσφοράς εισάγεται εκτός της περιοχής.

Η Γερμανία, η Γαλλία και η Ισπανία εισάγουν σχετικά λίγη ενέργεια από τη Μέση Ανατολή, ενώ η Ιταλία είναι πιο εκτεθειμένη, εισάγοντας περισσότερη από την περιοχή και διατηρώντας υψηλότερο μερίδιο πετρελαίου και φυσικού αερίου στο ενεργειακό της μείγμα.

Ωστόσο, η Μέση Ανατολή δεν είναι η κύρια πηγή φυσικού αερίου ή πετρελαίου για καμία από τις μεγάλες χώρες.

Υπενθυμίζεται πως μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες μείωσαν τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία (εκτός από το LNG), με τις ΗΠΑ να αποτελούν τον κύριο εναλλακτικό προμηθευτή.