Πώς η Γροιλανδία διχάζει το ΝΑΤΟ – Η επιμονή Τραμπ και ο κίνδυνος μιας ιστορικής ρήξης

Η συμμαχία του ΝΑΤΟ, που για δεκαετίες αποτελεί τον βασικό πυλώνα ασφάλειας της Ευρώπης, βρίσκεται – σύμφωνα με το Reuters – αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή πρόκληση, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει την επιθυμία του για αμερικανική «ιδιοκτησία» της Γροιλανδίας, περιορίζοντας δραστικά τη δυνατότητα της συμμαχίας να καθορίσει το ίδιο της το μέλλον.

Αφότου ο Τραμπ αναβίωσε τις φιλοδοξίες του για το ημιαυτόνομο έδαφος της Δανίας, τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ αναζητούν εναγωνίως τρόπους να απαντήσουν στις αμερικανικές αιτιάσεις ότι η Γροιλανδία είναι ανεπαρκώς προστατευμένη, την ώρα που Ρωσία και Κίνα εντείνουν το ενδιαφέρον τους για την Αρκτική και τον ορυκτό της πλούτο.

Μια ενδεχόμενη βίαιη κατάληψη της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ θα αποτελούσε άνευ προηγουμένου πράξη: την αρπαγή εδάφους ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ από έναν άλλον – και μάλιστα από την πυρηνική υπερδύναμη που εγγυάται την ασφάλεια όλων των μελών.

Πολλοί πολιτικοί, διπλωμάτες και αναλυτές και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο σενάριο θα σήμαινε το τέλος της συμμαχίας ή, στην καλύτερη περίπτωση, τη σοβαρή αποδυνάμωσή της, με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

«Δεν μπορώ να σκεφτώ άλλη περίπτωση όπου το ΝΑΤΟ να βρέθηκε τόσο ξεκάθαρα στο χείλος του γκρεμού – και μάλιστα με υπαίτιο τις Ηνωμένες Πολιτείες», σημειώνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νότιας Δανίας, Στεν Ρίνινγκ.

Συζητήσεις για περισσότερη επιτήρηση και περιπολίες

Οι συζητήσεις για το τι μπορεί να κάνει το ΝΑΤΟ σχετικά με τη Γροιλανδία βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές. Μεταξύ των ιδεών που εξετάζονται περιλαμβάνονται η ενίσχυση της εναέριας επιτήρησης, περισσότερες ναυτικές περιπολίες και η ευρύτερη χρήση τεχνολογικών μέσων για την παρακολούθηση της περιοχής.

Σε μια προσπάθεια να κινηθούν γρήγορα, χωρίς να περιμένουν συλλογικές αποφάσεις της συμμαχίας, η Δανία και σύμμαχες χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Σουηδία και η Νορβηγία ανακοίνωσαν την Τετάρτη μικρές αλλά συμβολικές αποστολές στρατευμάτων στη Γροιλανδία για ασκήσεις, ως ένδειξη δέσμευσης στην ασφάλεια της Αρκτικής.

Η ανακοίνωση αυτή συνέπεσε με τις συνομιλίες των υπουργών Εξωτερικών της Δανίας και της Γροιλανδίας στην Ουάσινγκτον με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, χωρίς ωστόσο να υπάρξει λύση στο αδιέξοδο.

Η αξιοπιστία του ΝΑΤΟ ως «παράπλευρη απώλεια»

Σύμφωνα με αναλυτές, η στρατηγική ενίσχυσης της ασφάλειας στην Αρκτική μπορεί να κρατήσει ενωμένη τη συμμαχία μόνο εφόσον ο Τραμπ τη δεχθεί ως εναλλακτική – ή μέρος μιας εναλλακτικής – στην αμερικανική «ιδιοκτησία» της Γροιλανδίας.

Ωστόσο, ο ίδιος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι τίποτα λιγότερο δεν τον ικανοποιεί, οδηγώντας πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους στο συμπέρασμα ότι τα κίνητρά του δεν είναι καθαρά αμυντικά.

«Το ΝΑΤΟ μπορεί να συμβάλει στη λύση με μια σοβαρή στρατηγική επιτήρησης και αποτροπής στην Αρκτική», σημειώνει ο Φαμπρίς Ποτιέ, πρώην διευθυντής σχεδιασμού πολιτικής του ΝΑΤΟ.

«Όμως η αξιοπιστία του έχει ήδη υποστεί παράπλευρες απώλειες. Ο Τραμπ έχει εισαγάγει μια αμφιβολία για τη δέσμευση των ΗΠΑ στη συμμαχία που δύσκολα θα ξεχαστεί».

Παρότι ο Τραμπ διαβεβαιώνει ότι οι ΗΠΑ παραμένουν προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ και υποστηρίζει ότι η συμμαχία θα ήταν ισχυρότερη με τη Γροιλανδία υπό αμερικανικό έλεγχο, η Μόσχα απορρίπτει τις δυτικές αιτιάσεις περί ρωσικής ή κινεζικής απειλής ως «μύθο» που καλλιεργεί υστερία και κλιμάκωση στην Αρκτική.

Προτεραιότητα το ανατολικό μέτωπο

Για πολλά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, η κρίση γύρω από τη Γροιλανδία θεωρείται επικίνδυνος αποπροσανατολισμός. Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η συμμαχία έχει επικεντρωθεί στην ενίσχυση της ανατολικής της πτέρυγας, υπό τον φόβο ότι κάποιο μέλος της μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Οι ηγεσίες της Δανίας και της Γροιλανδίας τονίζουν ότι το νησί δεν πωλείται και δεν επιθυμεί να ενταχθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να εκφράζουν ανοιχτά τη στήριξή τους.

Αν και πολλοί διπλωμάτες θεωρούν απίθανη μια αμερικανική στρατιωτική επέμβαση, αναγνωρίζουν ότι θα είχε τεράστιες συνέπειες, με αξιωματούχο από την Ανατολική Ευρώπη να μιλά για «σεισμό που θα μπορούσε να καταστρέψει το ΝΑΤΟ».

Το ΝΑΤΟ δηλώνει έτοιμο να κάνει περισσότερα

Αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι η Γροιλανδία, ως μέρος του ΝΑΤΟ, καλύπτεται ήδη από το Άρθρο 5 περί συλλογικής άμυνας, ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτική βάση στο νησί και μπορούν να αναπτύξουν επιπλέον δυνάμεις βάσει συμφωνίας του 1951.

Παρά ταύτα, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι η συμμαχία πρέπει να ενισχύσει τον ρόλο της στην Αρκτική, όπου μέχρι σήμερα την ευθύνη έχουν κυρίως χώρες της περιοχής.

«Όταν μιλάμε για την Αρκτική, πρέπει να δράσουμε συλλογικά ως συμμαχία», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, τονίζοντας ότι εξετάζονται τα επόμενα βήματα.

Ωστόσο, κάθε ουσιαστική αλλαγή στη στάση του ΝΑΤΟ στην Αρκτική απαιτεί ομοφωνία και τη συναίνεση και των 32 μελών, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών.