Η επανεκκίνηση των τεχνικών συνομιλιών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών αποτελεί μια εξέλιξη με ιδιαίτερη διπλωματική και νομική σημασία.
Η δικηγόρος και διεθνολόγος, Δρ. Ασπασία Αλιγιζάκη εξηγεί στο CNN Greece πώς η συγκεκριμένη διαδικασία επηρεάζεται από ένα σύνολο σύνθετων παραγόντων, που καθιστούν την επίτευξη συμφωνίας δύσκολη, αλλά όχι ανέφικτη.
Κεντρικό εμπόδιο παραμένει το λεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο, είναι νομικά άκυρο εξ αρχής (ab initio), καθώς όπως εξηγεί αγνοεί πλήρως την επήρεια ελληνικών νησιών όπως η Κρήτη και δεν οδηγεί σε δίκαιη οριοθέτηση. Η Κρήτη και τα ελληνικά νησιά έχουν πλήρη επήρεια στην οριοθέτηση και αυτό είναι βασική αρχή του Δικαίου της Θάλασσας.
«Και εδώ είναι κρίσιμο να αποσαφηνίσουμε το ζήτημα με ενάργεια. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν παράγει αποτελέσματα έναντι της Ελλάδας, δεν δεσμεύει τρίτα κράτη και δεν έχει καθολική ισχύ διεθνούς δικαίου, δηλαδή δεν ισχύει erga omnes, (δεν ισχύει απέναντι σε όλους, και συνιστά res inter alios acta (δηλαδή μια συμφωνία μεταξύ άλλων που δεν αφορά και δεν δεσμεύει τρίτους)» υπογραμμίζει. Συνεπώς, αυτό δεν είναι πολιτική θέση, είναι κανόνας διεθνούς δικαίου όπως τονίζει .
Η εσωτερική διάσπαση της Λιβύης
Ένα δεύτερο κρίσιμο εμπόδιο είναι ότι η Λιβύη παραμένει διαιρεμένη. Και εδώ κατά την ίδια υπάρχει ένα σημείο που συχνά υποτιμάται. Η Βουλή της Ανατολικής Λιβύης δεν έχει κυρώσει ποτέ το μνημόνιο διευκρινίζοντας ότι αυτό σημαίνει ότι υπάρχει εσωτερική νομική διχογνωμία στη λιβυκή έννομη τάξη και οποιαδήποτε συμφωνία σήμερα ενέχει τον κίνδυνο μελλοντικής αμφισβήτησης. Από την άλλη , υπάρχει η εξωτερική επιρροή.
Σε αυτό το πλαίσιο διευκρινίζει πώς όταν σε μια διαπραγμάτευση υπάρχει ισχυρός τρίτος παράγοντας, τα περιθώρια δεν είναι πλήρως ελεύθερα.
« Συνολικά, οι συνομιλίες έχουν αξία, αλλά δεν μπορούμε και να παραβλέψουμε ότι διεξάγονται σε ένα περιβάλλον που θυμίζει περισσότερο κινούμενη άμμο παρά σταθερό έδαφος. Πρέπει να είμαστε σε συνεχή εγρήγορση καθώς δεν μπορούμε να μιλάμε για οριοθέτηση με δύο διαφορετικούς χάρτες στο ίδιο τραπέζι» καταλήγει.
Ο ρόλος τρίτων δυνάμεων
Η παρουσία εξωτερικών παραγόντων, με κυριότερη την Τουρκία, επηρεάζει σημαντικά τις ισορροπίες.
Η Δρ. Ασπασία Αλιγιζάκη διασαφηνίζει πώς βραχυπρόθεσμα μια πλήρης συμφωνία είναι δύσκολη. «Δεν μπορεί να συνυπάρξει χωρίς αντίφαση μια συμφωνία που βασίζεται στο διεθνές δίκαιο με ένα μνημόνιο που το παραβιάζει. Η κυβέρνηση του Abdul Hamid Dbeibeh βρίσκεται σε αυτή ακριβώς τη θέση», προσθέτει. Ωστόσο , εκτιμά πώς υπάρχει μια σημαντική παράμετρος που συχνά υποτιμάται.
«Στο διεθνές δίκαιο μια νέα συμφωνία μπορεί στην πράξη να καταστήσει ανενεργές προηγούμενες ρυθμίσεις, χωρίς να απαιτείται τυπική ακύρωση, στη βάση της αρχής lex posterior derogat legi priori και της πρακτικής προσαρμογής των διμερών σχέσεων. Δηλαδή υπάρχει περιθώριο ρεαλιστικής εξέλιξης χωρίς θεαματικές ρήξεις» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Παράλληλα,τονίζει πώς το το κρίσιμο είναι ότι το μνημόνιο δεν δεσμεύει την Ελλάδα. « Καμία συμφωνία τρίτων δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος της χώρας μας.Άρα η διαδικασία δεν είναι άσκοπη. Είναι μια επένδυση στη νομική και διπλωματική παρουσία της Ελλάδας. Η Ελλάδα δεν κυνηγά τετελεσμένα, επενδύει σε λύσεις που αντέχουν στον χρόνο», συμπληρώνει.
«Η Τουρκία χάνει την αποκλειστικότητα στη Λιβύη»
Η Δρ. Ασπασία Αλιγιζάκη, επισημαίνει ότι οι εξελίξεις στη Λιβύη σηματοδοτούν μια σταδιακή απώλεια της αποκλειστικότητας επιρροής που ασκούνταν μέχρι σήμερα.« Η Τουρκία σταδιακά χάνει την αποκλειστικότητα επιρροής στη Λιβύη και αυτό είναι στρατηγικά καθοριστικό», υπογραμμίζει.
Όπως τονίζει, υπάρχει μια παράμετρος που συχνά δεν αναδεικνύεται επαρκώς. Διευκρινίζει πώς η Ανατολική Λιβύη έχει ισχυρά κίνητρα να επιδιώξει συνεργασία με την Ελλάδα, όχι μόνο σε πολιτικό επίπεδο αλλά και σε οικονομικό και ενεργειακό πεδίο. «Διαθέτει σημαντικούς πόρους και χρειάζεται αξιόπιστες διεξόδους προς την ευρωπαϊκή αγορά» αναφέρει. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως σταθερή πύλη και εταίρος σε αυτή τη διαδικασία.
Παράλληλα, η διαφοροποίηση της Ανατολικής Λιβύης σε σχέση με το μνημόνιο δημιουργεί, σύμφωνα με την ίδια, αντικειμενικά μεγαλύτερο περιθώριο σύγκλισης με τις ελληνικές θέσεις. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι η ελληνική προσέγγιση δεν είναι απλώς ισορροπημένη, αλλά και στρατηγικά έξυπνη, καθώς μετατρέπει τη Λιβύη από από μονοπώλιο επιρροής σε πεδίο ανταγωνισμού.
Καταλήγοντας, η Δρ. Αλιγιζάκη αναφέρει ότι όσο η Λιβύη παύει να λειτουργεί ως «μονοπώλιο» επιρροής, τόσο ενισχύεται ο ρόλος του διεθνούς δικαίου δηλαδή ενός συστήματος κανόνων που ισχύει για όλους. « Με απλά λόγια όσο ανοίγει το παιχνίδι τόσο ενισχύεται η θέση της Ελλάδας. Η Ελλάδα δεν είναι παρατηρητής των εξελίξεων, είναι παρούσα και διαμορφώνει όρους», προσθέτει.
Η ανασύσταση μικτής επιτροπής Ελλάδας–Λιβύης
Αθήνα και Τρίπολη συμφώνησαν στην ανασύσταση μικτής επιτροπής για την επικαιροποίηση των υφιστάμενων διμερών συμφωνιών και τη διαμόρφωση νέων σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη, όπως υποστηρίζει, συνιστά ένα βήμα με ουσία και στρατηγικό βάθος καθώς οι δύο χώρες επαναφέρουν έναν θεσμικό μηχανισμό συνεργασίας που μπορεί να παράγει συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Όπως υπογραμμίζει, τέτοιου είδους επιτροπές δεν έχουν μόνο συμβολικό χαρακτήρα, αλλά συχνά λειτουργούν ως προθάλαμος για μεγαλύτερες συμφωνίες.
Σύμφωνα με την ίδια «πρώτα χτίζεις συνεργασία σε τομείς όπως η οικονομία, η ενέργεια και οι μεταφορές και στη συνέχεια αυτά λειτουργούν ως σταθεροποιητικός παράγοντας όταν έρθει η ώρα των δύσκολων αποφάσεων. Πρώτα χτίζονται τα θεμέλια της συνεργασίας και μετά χαράσσονται οι γραμμές στον χάρτη».
Σε ένα περιβάλλον αστάθειας, όπως αυτό της Λιβύης, η δημιουργία σταθερών δομών συνεργασίας αποτελεί σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.Η Δρ. Αλιγιζάκη τονίζει ότι στη διεθνή σκηνή «όποιος μένει εκτός διαλόγου, μένει και εκτός λύσης».
