Ευρώπη και ΗΠΑ: Μια σχέση που οδηγείται στα «βράχια» – Οι ρωγμές και η ανάγκη συνύπαρξης
Η παλιά τάξη πραγμάτων που κρατούσε «δεμένες» τις δύο πλευρές του Ατλαντικού εδώ και δεκαετίες έχει καταρρεύσει, παρά το γεγονός ότι η συμμαχία εξακολουθεί να λειτουργεί, όπως εξηγεί σε ανάλυσή του το Politico.
Πώς οδηγηθήκαμε ως εδώ; Το πρώτο μεγάλο «αγκάθι» στις διατλαντικές σχέσεις αποτέλεσαν οι δασμοί που επέβαλε η αμερικανική κυβέρνηση στους Ευρωπαίους συμμάχους της. Μετά ακολούθησαν οι δηλώσεις περί προσάρτησης της Γροιλανδίας.
Παράλληλα, η βοήθεια που παρέχουν οι ΗΠΑ προς την Ουκρανία έχει σχεδόν μηδενιστεί και η Ευρώπη αναλαμβάνει το βάρος της στήριξης.
«Δεν νομίζω ότι θα συνεχίσουμε να λειτουργούμε όπως συνήθως» δήλωσε στο Politico πρωθυπουργός της Λετονίας, Έβικα Σιλίνα.
«Θα χρειαστεί μια νέα γενιά για να ξαναχτιστεί η εμπιστοσύνη που έχει χαθεί τον τελευταίο χρόνο» δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Οι «γέφυρες» Ρούμπιο στην Ευρώπη
«Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη ανήκουν» στην ίδια πλευρά, τόνισε χαρακτηριστικά στην ομιλία του ο Ρούμπιο, χαρακτηρίζοντάς τη μια «συμμαχία που έσωσε τον κόσμο».
«Ενώ είμαστε προετοιμασμένοι, αν χρειαστεί να πορευτούμε μόνοι μας, προτιμάμε και ελπίζουμε να πορευτούμε μαζί, με τους φίλους μας στην Ευρώπη» δήλωσε ο Αμερικανός διπλωμάτης. «Ακόμη και αν κατά καιρούς διαφωνούμε, οι διαφωνίες μας προέρχονται από το βαθύ αίσθημα ανησυχίας για μια Ευρώπη με την οποία είμαστε συνδεδεμένοι, όχι μόνο οικονομικά, όχι μόνο στρατιωτικά» σχολίασε χαρακτηριστικά.
Αλλά διατύπωσε τη θέση του με όρους αίματος και εδάφους που είναι οικεία στους υποστηρικτές του κινήματος «MAGA» και βασίστηκε στα κοινά συμφέροντα και όχι στις κοινές αξίες της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου που είχαν κρατήσει τη συμμαχία ενωμένη στο παρελθόν.
«Έχουμε ματώσει μαζί και έχουμε πεθάνει μαζί» δήλωσε χαρακτηριστικά μιλώντας για τα στρατεύματα του ΝΑΤΟ.
Η απάντηση των Ευρωπαίων ηγετών έριξε επίσης «γέφυρες», ωστόσο το μήνυμα για μία «ισχυρή και αυτόνομη Ευρώπη» μέσα από την αναδιατύπωση του πυρηνικού δόγματος της Γαλλίας ήταν σαφές.
Όπως αναφέρει το Politico, κανείς δεν θέλει να σπάσει τους δεσμούς με τις απρόβλεπτες Ηνωμένες Πολιτείες, των οποίων τα στρατεύματα, τα πυρηνικά όπλα και οι στρατιωτικές δυνατότητες εξακολουθούν να παρέχουν στην ήπειρο ασφάλεια. Οι δηλώσεις της ντερ Λάιεν, του Στάρμερ και του Ρούτε ήταν χαρακτηριστικές:
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι «καθησυχάστηκε από την ομιλία του υπουργού Εξωτερικών», αποκαλώντας τον «καλό φίλο» και «ισχυρό σύμμαχο».
Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Κιρ Στάρμερ τόνισε ότι οι δεσμοί με την Ουάσινγκτον παραμένουν πολύ ισχυροί, καθώς «συνεργαζόμαστε με τις ΗΠΑ σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και πληροφοριών 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα».
Αντίστοιχα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επανέλαβε σε συνέντευξή του: «Θα έλεγα ότι το ΝΑΤΟ είναι ισχυρότερο από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου».
Στροφή την αυτονομία
Σε κάθε περίπτωση, όμως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες στρέφονται όλο και περισσότερο στις δικές τους δυνάμεις για τη μακροπρόθεσμη άμυνά τους.
«Η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον με τον τρόπο που υπήρχε κάποτε» δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς στο Μόναχο, αν και, όπως και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες, δεν ζήτησε ρήξη με τις ΗΠΑ.
Από την πλευρά του, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος δεν ανέφερε ούτε μία φορά το ΝΑΤΟ στην ομιλία του, δήλωσε στο κοινό ότι «η Ευρώπη πρέπει να γίνει μια γεωπολιτική δύναμη. Πρέπει να επιταχύνουμε και να υλοποιήσουμε όλα τα στοιχεία μιας γεωπολιτικής δύναμης: άμυνα, τεχνολογίες και μείωση των κινδύνων από όλες τις μεγάλες δυνάμεις».
Η Γαλλία, η Γερμανία και η Σουηδία «σπάνε» ένα ταμπού και ξεκινούν συνομιλίες σχετικά με το πώς το πυρηνικό οπλοστάσιο της Γαλλίας θα μπορούσε να συμβάλει στην ασφάλεια της ηπείρου, λόγω ανησυχίας για την αξιοπιστία της πυρηνικής ομπρέλας της Αμερικής.
Και άλλοι, όμως, ηγέτες επεξεργάζονται αντίστοιχα σχέδια. Ο φιλοΑμερικάνος πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος δεν παρέστη στο Μόναχο, δήλωσε την Κυριακή (15/2) ότι η ανάπτυξη πυρηνικών όπλων από τη Βαρσοβία «είναι η πορεία που πρέπει να ακολουθήσουμε» για να αποκρούσει μια «επιθετική, αυτοκρατορική Ρωσία».
«Δεν υπάρχει βρετανική ασφάλεια χωρίς την Ευρώπη και καμία ευρωπαϊκή ασφάλεια χωρίς τη Βρετανία», είπε ο Στάρμερ με τη σειρά του.
«Η αμερικανική εξωτερική πολιτική έχει αλλάξει» δήλωσε στο Politico ο Αλεξάντερ Στουμπ, πρόεδρος της Φινλανδίας και ένα πρόσωπο που χρήζει της εκτίμησης του Ντόναλντ Τραμπ.
Το «αγκάθι» της Γροιλανδίας
Το θέμα της Γροιλανδίας φαίνεται πως ήταν για τους Ευρωπαίους η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Διότι σε αυτή την περίπτωση, δεν ενώνει τις δύο δυνάμεις ένας κοινός «εχθρός», οι ΗΠΑ στρέφονται κατά ενός «καλού φίλου» της ΕΕ.
Η πιο βαθιά ρήξη, επομένως, προκλήθηκε από τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Αμερικανού προέδρου για προσάρτηση της Γροιλανδίας, που βρίσκεται στη δανική επικράτεια.
Αμερικανοί αξιωματούχοι στο Μόναχο προσπάθησαν να αμβλύνουν τις γωνίες, με τον Ρεπουμπλικάνο γερουσιαστή και σύμμαχο του Τραμπ, Λίντσεϊ Γκράχαμ, να δηλώνει: «Ποιος δίνει δεκάρα για το ποιος κατέχει τη Γροιλανδία;»
Στο Μόναχο ήταν σαφές ότι οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να νοιάζονται πολύ. «Όλοι είναι αρκετά μπερδεμένοι» από τα μηνύματα της κυβέρνησης Τραμπ σχετικά με την ανάληψη του ελέγχου του νησιού, δήλωσε η Σουηδή υπουργός Εξωτερικών Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ στο περιθώριο της συνόδου κορυφής.
«Αιχμηρή» ήταν και η δήλωση της πρωθυπουργού της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, η οποία χαρακτήρισε την πίεση των ΗΠΑ «απαράδεκτη» και προειδοποίησε: «Επιτρέψτε μου να το θέσω ως εξής: Εάν μια χώρα του ΝΑΤΟ επιτεθεί σε μια άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε το ΝΑΤΟ τελειώνει. Τότε το παιχνίδι τελειώνει».
Για «κρίση εμπιστοσύνης» έκανε λόγο η Νατάλια Πουζιρέφ, Γαλλίδα βουλευτής που συμμετέχει στην επιτροπή άμυνας της γαλλικής Εθνοσυνέλευσης. «Γνωρίζουμε ότι το ζήτημα της Γροιλανδίας θα επανέλθει, όπως και η πίεση στον Καναδά. Οι Ευρωπαίοι δεν είναι έτοιμοι να αναλάβουν τώρα το πάνω χέρι από τις ΗΠΑ: Οι αισιόδοξοι πιστεύουν ότι θα είναι εύκολο, αλλά οι ρεαλιστές γνωρίζουν ότι θα χρειαστούν μερικά χρόνια» ανέφερε.
Στη βάση αυτή, οι Ευρωπαίοι αυξάνουν τις αμυντικές τους δαπάνες σε επίπεδα που μπορεί να φτάσουν την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, και υπό την πίεση των ΗΠΑ.
«Η συμμαχία όπως είχε διαμορφωθεί μεταπολεμικά έχει εξαφανιστεί»
Η φον ντερ Λάιεν τάχθηκε υπέρ της διατύπωσης ενός κοινού αμυντικού συμφώνου της ΕΕ, που θα προσομοιάζει στην εκδοχή του ΝΑΤΟ, ενώ ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ Άντριους Κουμπίλιους επανέλαβε την ιδέα για δημιουργία μιας ευρωπαϊκής δύναμης ταχείας αντίδρασης έως και 100.000 στρατιωτών για την αντικατάσταση των Αμερικανών στρατιωτών σε περίπτωση που φύγουν ποτέ από την ήπειρο.
Όλα αυτά δείχνουν ότι, παρά τα πιο «θερμά» λόγια αξιωματούχων της αμερικανικής κυβέρνησης, δεν υπάρχει κοινή αντίληψη στους Ευρωπαίους για το πώς να βλέπει το μέλλον της σχέσης με τις ΗΠΑ. Υπάρχει όμως μια κοινή παραδοχή. Η συμμαχία όπως είχε διαμορφωθεί μεταπολεμικά έχει εξαφανιστεί.
Δεν έχουν απομείνει ψευδαισθήσεις, όπως υπογραμμίζεται από την επιβίβαση του Ρούμπιο σε αεροπλάνο από το Μόναχο προς την Ουγγαρία και Σλοβακία, όπως σημειώνει η ανάλυση του Politico. Επίσης, δεν πέρασε απαρατήρητο στους Ευρωπαίους ότι ο Ρούμπιο δεν επεκτάθηκε ιδιαίτερα στη Ρωσία και την Ουκρανία.
«Γνωρίζουμε ότι θα υπάρξει μεγαλύτερη αστάθεια στη διατλαντική σχέση» δήλωσε στους δημοσιογράφους η Γαλλίδα υφυπουργός Άμυνας, Αλίκη Ρούφο. Οι δεσμοί «δεν θα είναι ποτέ όπως πριν. Η αλλαγή ξεκίνησε πριν από πολύ καιρό».
